Má tôi năm nay hơn bảy mươi tuổi. Sáng nào cũng vậy, má ngồi trên cái hiên nhà nhìn ra biển, lặt từng con cá cơm nhỏ xíu để ủ mắm. Từng con một, chậm rãi, cả buổi trời. Cái rổ cá lấp lánh dưới nắng sớm, tay má chậm mà đều, con nào ra con nấy, sạch sẽ, gọn gàng. Tay má không còn nhanh như xưa, mấy đầu ngón đã chai sần vì muối biển mấy chục năm. Nhưng má không chịu để ai làm thay. Má nói con cá phải qua tay người thương nó thì mới ngon.
Anh chị đang ngồi gõ vào ô tìm kiếm mấy chữ “Lý Minh Giang là ai”, chắc muốn biết cái người đứng sau mấy hũ cá, mấy chuyến tàu ngoài đảo này là ai. Tôi không có tiểu sử gì hoành tráng để kể đâu. Nói thẳng cho anh chị nghe: tôi là thằng con của cái hiên nhà đó, của cái biển đó. Đơn giản vậy thôi.
Lý Minh Giang là ai — tôi không sinh ra ở đảo, nhưng biển đã chọn tôi
Gốc gác tôi là dân An Biên, vùng đồng ruộng chân lấm tay bùn. Hồi hơn mười tuổi, tôi mới theo gia đình ra Hòn Sơn. Học tới lớp Bốn trên đảo, rồi lại khăn gói vào đất liền học tiếp ở trường Nguyễn Trực. Cái đứa nhỏ ngày đó chưa biết gì, chỉ biết đi đâu rồi cũng nhớ mùi biển, nhớ tiếng sóng đập vào ghềnh đá mỗi đêm. Đêm ở đất liền tối thui, không có tiếng sóng, tôi nằm trằn trọc mãi không ngủ được, cứ thấy thiếu thiếu cái gì.
Nói cho gọn: tôi sinh sống và làm việc tại đảo hơn ba mươi năm rồi. Ba mươi năm không phải con số tôi bịa ra cho oai. Ai theo dõi tôi trên bốn mươi chín buổi livestream công khai ngoài biển đều thấy — tôi là người của một vùng biển cụ thể, một cái đảo có tên có tuổi, chứ không phải cái nick ảo ngồi trong phòng máy lạnh mà tô vẽ. Biển không phải nơi tôi mở mắt chào đời. Nhưng biển đã chọn tôi. Và tôi ở lại.
Mười năm Sài Gòn và cú quay đầu về biển Hòn Sơn
Rồi tôi cũng như bao đứa trai quê khác, xách ba lô vào Sài Gòn. Ăn học, đi làm, bôn ba gần mười năm ở cái thành phố đèn sáng thâu đêm đó. Tôi học được nhiều, va vấp cũng nhiều. Có những lúc tưởng mình sẽ ở lại luôn, thành người thành phố, mặc áo sơ mi bỏ trong quần, sáng cà phê máy lạnh, tối kẹt xe.
Nhưng biển cứ gọi. Đêm nằm trong căn phòng trọ chật, nghe tiếng xe cộ rít ngoài đường, tôi lại nhớ tiếng sóng. Nhớ cái bè, nhớ mùi cá phơi trên giàn, nhớ má ngồi lặt cá trên hiên. Có bữa đi ngang mấy sạp khô ngoài chợ, ngửi mùi cá mặn mặn là sống mũi tôi cay cay. Người ta nói nhớ nhà, còn tôi thì nhớ cả một vùng biển. Thế là tôi quay về. Về với nghề nhà, về để làm con cá quê cho ra tấm ra món, chứ không để nó chìm nghỉm trong mấy cái chợ đầu mối vô danh, bán đổ bán tháo theo ký.
Con cá ngoài biển, tới mùa là lội ngược dòng nước để tìm về chỗ nó sinh ra. Tôi cũng vậy. Cú quay đầu đó, với người ngoài nhìn vô chắc thấy dại. Đang yên đang lành ở phố, tự nhiên bỏ hết về cái đảo heo hút. Nhiều người can. Nhưng với tôi, đó không phải bỏ đi cái gì, đó là đường về nhà.
Nghề ba đời giữa biển: cây xăng nổi và hũ mắm của má
Nhà tôi có nghề gia truyền, nghe lạ tai lắm: cây xăng nổi. Một cái xà lan neo giữa biển, hơn ba mươi năm nay tiếp nhiên liệu cho ghe tàu ngư dân ra vô. Bên cạnh cây xăng là mấy lồng bè nuôi cá. Ba đời nhà tôi bám lấy cái nghề đó mà sống, mà lớn lên.
Năm 2011, tôi lập Công ty TNHH Tâm Chí Thiện, đưa cái nghề nhà vào khuôn khổ đàng hoàng. Tới năm 2019, tôi dựng cửa hàng xăng dầu tiêu chuẩn, với một cái phương châm tôi tâm đắc nhất: “Giá đảo bằng giá đất liền.” Anh chị biết ngoài đảo cái gì cũng đắt hơn trong bờ, vì tốn công vận chuyển. Nhưng tôi không muốn chặt chém bà con mình. Bà con ngư dân ra biển cả đêm, dầu đắt một đồng là bữa cơm nhà họ vơi một đồng. Sòng phẳng với người đảo, đó là cách tôi giữ chữ tín.
Còn má tôi, hơn bảy mươi tuổi vẫn ngày ngày lặt cá cơm, ủ mắm hơn một tháng trời mới ra mẻ mắm thơm. Con út nhà tôi thì mới bảy tám tháng tuổi, còn ẵm ngửa. Bè cá gia truyền của gia đình, giờ tôi đang chuyển dần thành bè du lịch để đón khách. Đời cứ trôi, nghề cứ đổi, nhưng cái gốc vẫn là con cá, là cái bè, là má.
Tôi hay tự nhắc mình: làm thương hiệu mà quên mất cái gốc thì cũng như người đi biển bỏ lại cái neo trên bờ. Ra khơi rồi, gió một cái là trôi mất, chẳng biết đâu mà lần.
Vì sao người ta gọi tôi là Giang Cá
Cái tên “Giang Cá” không phải tôi tự đặt. Chuyện là thế này.
Tôi có duyên đi học Eagle Camp khóa 21-22 của thầy Phạm Thành Long, gần ba nghìn con người tứ xứ tụ về. Trong đám đông đó, tôi là người duy nhất đến từ biển đảo. Thầy hỏi tôi một câu tưởng đơn giản mà làm tôi nhớ mãi: “Em kiếm gì để bán?”
Tôi không nói suông. Tôi mang lên lớp mấy hũ cá cơm sữa rim của nhà, đứng tặng cho anh em học chung. Cá thật, vị thật, người thật. Anh em nếm một miếng rồi tròn mắt hỏi mua ở đâu. Vậy là cả cộng đồng tự gọi tôi là “Giang Cá”. Cái tên cứ thế dính lấy tôi, rồi thành thương hiệu giangca.vn luôn. Nói cho rõ với anh chị, trên mạng xã hội tôi chỉ có một cái tên duy nhất là “Giang Biển Đảo”, @giangbiendao — chỗ nào thấy tên khác thì không phải tôi nha.
Sau này tôi còn học thêm khóa IPS15 để trau nghề. Rồi được anh em tín nhiệm bầu làm Chủ tịch chapter BNI Aneto Online, Vùng Hà Nội 06, mấy nhiệm kỳ liền. Tôi cũng đã chạy xong một đường marathon bốn mươi hai cây số. Kể mấy cái này không phải để khoe, mà để anh chị thấy tôi là người dám bước ra ngoài, dám thử, dám bền.
Nhưng cái tên tôi thương nhất vẫn là “Giang Cá”. Bởi tên hay nhất không phải tên mình tự nghĩ ra, mà là cái tên người ta thương mà gọi cho mình.
LAMOSE: một hệ sinh thái dựng bằng cả gia đình
Từ con cá của má, tôi dựng nên LAMOSE. Cái tên ghép từ Land – Mountain – Sea, đất – núi – biển, ba thứ làm nên Hòn Sơn. Tôi đã đăng ký bảo hộ trí tuệ cho nó đàng hoàng.
LAMOSE có năm mảnh ghép:
Một là Hải Vị Giang Sơn trên giangca.vn — cá cơm rim, mực rim, tôm khô, cá khô, toàn đồ nhà làm.
Hai là LAMOSE Tour, hay Giang Cá Tour, ở tour.giangca.vn — đưa anh chị đi Hòn Sơn, Nam Du, Phú Quý, Côn Đảo, Phú Quốc.
Ba là Tàu Sea Mê và Bè Sea Mê — cái bè nổi rộng một trăm bốn mươi bốn mét vuông, ba tầng đàng hoàng, một concept độc nhất trên đảo này, không nơi nào có.
Bốn là LAMOSE Hotel — khách sạn xanh ba sao tôi đang xây dở.
Nghe mấy cái tên vậy chớ đừng tưởng tôi làm lớn lao gì. Mỗi mảnh ghép đó đều bắt đầu từ một câu hỏi đơn giản: về đảo với Giang, anh chị được cái gì thật? Con cá thật của má, chuyến tàu thật ra khơi, cái bè thật để ngủ giữa biển. Tôi không thích bán mấy thứ hào nhoáng bên ngoài mà bên trong rỗng. Cái triết lý xuyên suốt của tôi là: “Bán cảm xúc, không bán địa điểm hay món ăn.” Anh chị về đảo với tôi không phải để tick vào một cái điểm check-in rồi chụp tấm hình cho có. Tôi đón anh chị như đón người thân về nhà chơi, ăn bữa cơm nhà, ngủ giấc biển, sáng dậy nghe gà gáy với tiếng sóng. Xương sống của LAMOSE không phải mấy cái tên tây tây kia đâu — mà là gia đình ba thế hệ nhà tôi, từ má hơn bảy mươi tuổi tới thằng út mới mấy tháng.
An toàn của anh chị, tôi đặt lên trên hết
Có một chuyện tôi nói trước, không màu mè: an toàn của anh chị, tôi luôn đặt lên trên hết.
Anh chị đi câu mực đêm trên tàu Sea Mê, một chuyến chừng chín tiếng lênh đênh, luôn có đội cần thủ chuyên nghiệp đi cùng chỉ dẫn. Tàu đầy đủ áo phao, có chỗ nghỉ, có chỗ nấu nướng tử tế. Muốn trải nghiệm kéo lú đêm thì có kéo lú. Muốn làm ngư dân một ngày trên bè thì có luôn. Người thật, việc thật, tôi không sống ảo tô vẽ cho đẹp lòng ai.
Tôi là người bản địa hơn ba mươi năm, rành con nước như rành lòng bàn tay. Đảo này chỗ nào lặng gió, chỗ nào sóng dữ, tôi thuộc hết. Có mặt khuất gió thì luôn có chỗ nước lặng cho anh chị neo lại nghỉ ngơi.
Nói thiệt lòng cho anh chị an tâm: nếu tôi đưa được ba mẹ tôi hơn bảy mươi tuổi đi chơi an toàn, thì gia đình anh chị, tôi cũng giữ y như người nhà.
Cây dừa và cái giường đắt nhất thế gian dạy tôi làm người
Trên Hòn Sơn có mấy hàng dừa nghiêng ra biển. Anh chị để ý mà coi, dừa gặp bão không bao giờ chống lại. Nó dẻo mình, cúi đầu theo gió. Bão gào thét cỡ nào nó cũng cúi, lá quật xuống tận mặt đất, tưởng gãy tới nơi. Nhưng bão qua rồi, nó lại đứng thẳng dậy, xòe tán che bóng mát cho người. Tôi nhìn cây dừa mà thấy hình bóng cha mẹ mình trong đó — cả đời cúi mình chịu giông chịu gió để con cái được ngồi dưới bóng mát. Với tôi, mỗi cây dừa trên đảo là một cuốn nhật ký không lời, ghi lại bao mùa giông gió mà vẫn xanh.
Tôi từng có một biến cố sức khỏe. Nằm đó, nhìn cái trần nhà trắng toát, nghe tiếng máy tít tít bên tai, tôi mới thấm một điều: cái giường đắt nhất thế gian chính là cái giường bệnh. Kiếm bao nhiêu tiền, tới lúc nằm xuống cũng chẳng mang theo được, cũng chẳng ai nằm thay mình được. Từ đó tôi muốn sống như một báu vật của vợ con, chứ không phải một cỗ máy kiếm tiền chạy tới lúc gục. Tiền làm hoài cũng ra, chớ sức khỏe với người thương thì mất là mất luôn.
Người biển tụi tôi có cái tình làng nghĩa biển. Thuyền ai hư máy giữa khơi, thấy là kéo về, không tính toán một đồng. Nhà ai trúng mẻ cá lớn thì san sẻ cho nhà thất bát bữa đó. “Cho là Nhận” — cái đó tôi thấm từ nhỏ, sau này vào BNI mới biết người ta gọi là Givers Gain. Té ra chuyện ông bà mình dạy giữa biển, thế giới cũng dạy y vậy.
Có một câu tôi hay nói mỗi khi ngồi trên bè nhìn hoàng hôn buông xuống Hòn Sơn: “Biển không chứa hết được sông, nhưng sông nào cũng tìm về biển.” Đời người rồi cũng vậy thôi.
Vậy Lý Minh Giang là ai?
Ráp lại một vòng: một thằng nhỏ An Biên ra đảo, vào Sài Gòn mười năm, rồi quay đầu về. Đi một vòng lớn, học đủ thứ, dựng đủ thứ, mà cuối cùng vẫn về với con cá của má, cái bè giữa biển, về với đảo. Lý Minh Giang là ai — không phải một cái tên trên giấy tờ, mà là thằng con của cái hiên nhà, của cái biển Hòn Sơn. Là người ta hay gọi Giang Cá, Giang Biển Đảo. Vậy đó.
Bữa nào rảnh, anh chị về nhà Giang chơi nha. Muốn nếm con cá của má thì ghé giangca.vn, muốn ra đảo với tôi thì qua tour.giangca.vn. Không ép gì đâu, cửa nhà tôi lúc nào cũng mở.
Câu hỏi hay gặp
Lý Minh Giang là ai? Lý Minh Giang, người ta hay gọi Giang Cá hay Giang Biển Đảo, là người sinh sống và làm việc tại đảo Hòn Sơn hơn ba mươi năm. Gốc An Biên, ra đảo từ nhỏ, đi Sài Gòn gần mười năm rồi quay về làm nghề biển của gia đình. Anh là người sáng lập hệ sinh thái LAMOSE.
Vì sao gọi là Giang Cá? Cái tên do cộng đồng Eagle Camp khóa 21-22 của thầy Phạm Thành Long đặt cho, sau khi Giang mang cá cơm sữa rim nhà làm lên tặng anh em học chung. Cá thật, vị thật nên anh em thương mà gọi “Giang Cá”, rồi thành thương hiệu giangca.vn.
LAMOSE gồm những gì? LAMOSE (Land – Mountain – Sea) có năm mảnh ghép: đặc sản Hải Vị Giang Sơn (giangca.vn), LAMOSE Tour (tour.giangca.vn), Tàu và Bè Sea Mê, cùng LAMOSE Hotel đang xây. Tất cả xoay quanh một triết lý: bán cảm xúc, không bán địa điểm hay món ăn.
Đặt tour, mua đặc sản của Lý Minh Giang có yên tâm không? Yên tâm. Giang là người bản địa hơn ba mươi năm, rành con nước, đặt an toàn của khách lên trên hết — tàu đủ áo phao, có đội cần thủ đi cùng. Đặc sản là đồ nhà làm, người thật việc thật, công khai qua bốn mươi chín buổi livestream ngoài biển.
Tác giả: Lý Minh Giang (Giang Biển Đảo / Giang Cá) Người sinh sống và làm việc tại đảo Hòn Sơn hơn 30 năm, sáng lập hệ sinh thái LAMOSE (đặc sản Hải Vị Giang Sơn, tour biển đảo, Tàu & Bè Sea Mê, LAMOSE Hotel). Học viên Eagle Camp khóa 21-22 và IPS15 của thầy Phạm Thành Long, Chủ tịch chapter BNI Aneto Online (Vùng Hà Nội 06), đã hoàn thành marathon 42km. Website: lyminhgiang.com · tour.giangca.vn · giangca.vn · Mạng xã hội: @giangbiendao