Ghe cá Hòn Sơn rời bến lúc trời chưa sáng — ngoài kia biển lặng, trong bờ thì chưa ai thức.
4 Giờ Rưỡi Sáng, Bến Cá Hòn Sơn
Tôi không phải người thức khuya. Nhưng sống trên đảo hơn 30 năm, tôi học được một thứ: muốn hiểu biển thì phải ở đó lúc biển chưa cần mình.
4 giờ rưỡi sáng, bến cá Hòn Sơn đã nghe tiếng máy nổ. Không phải tiếng ồn — là tiếng sống. Mùi dầu diesel hòa vào hơi mặn, ánh đèn đầu ghe vạch một đường vàng mờ ra phía khơi. Trời chưa đủ sáng để thấy mặt người, chỉ thấy bóng — người đàn ông đội nón lưỡi trai, tay cầm vòi bơm dầu, đứng một mình bên mạn ghe. Sáu chục lít mỗi chuyến. Ngày nào cũng vậy, trừ khi trời động.
Tôi đứng nhìn mà không hỏi gì thêm. Bởi vì câu trả lời đã có ở đó rồi — trong từng cử chỉ quen tay của người đã làm việc này ba mươi mấy năm.
Người Đàn Ông Và Chiếc Ghe Cà Ná
Ngư dân Hòn Sơn với ghe nhỏ — một người, một đêm, một chuyến.
Trên đảo Hòn Sơn, có một loại ghe nhỏ người ta gọi là Cà Ná — cào cá cơm một mình, một đêm, quanh đảo. Không cần đội, không cần bờ. Chỉ cần biển im.
Tôi quen anh Tú — ngư dân gốc đảo, ba mươi mấy năm theo nghề cào cá cơm. Vợ anh tên Thiếu Mai. Hai vợ chồng sống trên bè nổi ngoài biển — không phải vì không có nhà trên đảo, mà vì cá về thì phơi ngay, không qua đêm được.
Anh nói câu mà tôi cứ nhớ hoài: “Cuộc sống người dân sáng là vậy đó. Cuộc sống là bơm dầu.”
Không than, không khoe. Chỉ kể.
Trời im, một đêm anh cào được khoảng hai trăm ký. Trúng mùa thì bốn, năm trăm. Trời động là nghỉ — có khi động nửa tháng, cả tháng. Một tháng âm lịch có hai con nước (khoảng ngày mười bảy và hai mươi ba), mỗi đợt gió Tây Nam thổi vào là biển nổi sóng, ghe không ra được. Những ngày đó, anh ở nhà coi cá nuôi dưới bè, làm mắm, chờ con nước qua.
Ghe trả góp tám chín chục triệu. Dầu mỡ đắt. Nước ngọt trên đảo cũng hiếm, có khi cả trăm ngàn một khối mà không đổi được. Nhưng anh không nói theo kiểu than thở. Anh kể như người kể thời tiết — chuyện ai cũng biết, cứ vậy mà sống.
Vì Sao Khô Cá Cơm Hòn Sơn Khác
Câu chuyện bắt đầu từ lúc ghe cập bè.
Cá cơm cào về đêm — sáng sớm, chị Thiếu Mai phơi ngay dưới bè. Không vào bờ. Không qua tay thương lái. Không rửa nước ngọt, không ngâm nước muối công nghiệp. Rửa bằng nước biển, phơi giữa nắng gió biển ngay trên mặt nước.
Người làm nghề gọi là siêu sạch. Tôi thì thêm một chữ: nguyên vẹn.
Cá cơm Hòn Sơn không phải cá cơm nào cũng có. Đây là loại cá đặc thù vùng biển đảo này — không phải cứ ra khơi là bắt được. Và cái quy trình “cào đêm — phơi sáng — chưa kịp vô bờ đã thành khô” đó, nó giữ lại thứ mà mấy chợ trong bờ không có: vị biển thật.
Không phải vị mặn của muối. Là vị của nắng, gió, nước biển Hòn Sơn — thứ mà ai đã ăn một lần rồi sẽ nhớ.
“Phơi nước biển thì còn gì bằng — cá này khác cá trong bờ từ trong ra ngoài.”
— Người ngư dân ba mươi mấy năm trong nghề
Khoảnh Khắc Tôi Không Quên
Mẻ cá cơm phơi dưới nắng biển Hòn Sơn — đủ nắng rồi, đủ gió rồi.
Hôm đó tôi đứng nhìn chị phơi cá. Ánh nắng sáng sớm chiếu xuống mặt bè, hàng ngàn con cá cơm nhỏ trải đều, lấp lánh bạc. Mùi biển dịu, không tanh — cái mùi mà người thành phố đến đây lần đầu hay nói là “lạ lắm, dễ chịu”.
Tôi hỏi: “Anh làm nghề này mấy chục năm, có mệt không?”
Anh cười, không trả lời thẳng. Chỉ nói: “Quen rồi thì thấy bình thường.”
Tôi hiểu. Đảo dạy người ta một chữ quan trọng hơn hết: kiên nhẫn theo nhịp trời.
Người đảo có câu nói truyền lại từ đời cha ông: “Biển không ăn nhanh — ai theo nhịp biển mới lấy được biển.” Câu đó không dán trên tường, không in trên lịch. Chỉ sống trong cách người ta bơm dầu mỗi sáng, phơi cá mỗi buổi, chờ con nước qua.
Mẻ Này Đủ Nắng Rồi
Cuối mùa gió năm nay, anh Tú có thêm một mẻ khô ngon. Cá cơm lựa con chắc, phơi đủ ngày, giữ đúng vị.
Tôi ôm mấy ký về, rim với tỏi, ăn với cơm trắng. Không cần nêm nhiều — vị biển nó đã đủ rồi.
Nếu anh chị muốn mang vị biển Hòn Sơn về bữa cơm nhà — không phải vị người ta chế lại, mà vị của người ngư dân ba mươi mấy năm cào đêm phơi sáng — thì nhắn tôi hoặc vào Hải Vị Giang Sơn. Tôi đang có khô cá cơm Hòn Sơn, đặt trước thì có, hết mùa thì chờ mùa sau.
Không có gì bán nhanh ở đây. Biển không ăn nhanh mà.
Key Takeaways
- Khô cá cơm Hòn Sơn là đặc sản vùng — loại cá cơm chỉ có tại vùng biển đảo này, không phải bất kỳ đâu cũng có.
- Quy trình sạch từ gốc — cào đêm, phơi sáng ngay trên bè bằng nước biển, không qua bờ, không chất bảo quản.
- Vị biển thật — khác hẳn cá cơm chợ trong bờ rửa nước muối hay nước ngọt công nghiệp.
- Có câu chuyện để kể — mỗi ký khô là ba mươi mấy năm nghề của người ngư dân đảo, mua về là mua cả câu chuyện đó.
- Số lượng có hạn theo mùa — trời động không ra được, mùa cá có lúc dứt, ai muốn thì đặt sớm.
Đọc thêm trong hệ sinh thái Giang Biển Đảo
- Hộp quà đặc sản khô Vị Hòn Sơn — nếm thử mẻ khô trong câu chuyện này
- Tour Về nhà Giang chơi — đến tận bến cá Hòn Sơn lúc rạng đông
- Khởi nghiệp từ đặc sản quê — muốn kể chuyện và bán đặc sản quê bạn?
Câu Hỏi Thường Gặp
Khô cá cơm Hòn Sơn dùng làm gì? Nguyên liệu chính để làm cá cơm rim và cá cơm ngào — hai món ăn cơm quen của miền Nam. Cũng dùng để kho tiêu, kho sả, hay ăn khô trực tiếp với cơm trắng.
Mua ở đâu, giá bao nhiêu? Inbox trực tiếp trang Giang Biển Đảo hoặc vào giangca.vn. Giá theo mùa và quy cách đóng gói — nhắn tôi sẽ báo cụ thể, không niêm yết cố định vì cá theo mùa gió.
Giao hàng toàn quốc không? Nhắn inbox để hỏi cụ thể — tùy mẻ và tùy thời điểm. Tôi chỉ giao khi đảm bảo hàng còn đủ chất lượng, không ép số lượng.
Nhật ký bán đảo — Giang Biển Đảo, hơn 30 năm sống và làm việc ở đảo Hòn Sơn.
Để lại một bình luận